- Sự giống nhau là chính xác vì nhạc sĩ làm nhạc cho "Vượt qua bến Thượng Hải" của chúng tôi cũng chính là nhạc sĩ làm nhạc cho "Vết thương lòng". Anh ấy đã lấy một đoạn nhạc của bộ phim "Vết thương lòng" dùng cho cảnh thể hiện tâm trạng của bà Tống Khánh Linh khi đọc thư của Nguyễn Ái Quốc trong "Vượt qua bến Thượng Hải". Cả hai đoạn nhạc đó đều là của nhạc sĩ Đấu Đấu.
- Ông phát hiện ra điều này lâu chưa?
- Khi được một số bạn nói lại tôi mới biết chứ khi làm phim "Vượt qua bến Thượng Hải" tôi chưa biết có một đoạn nhạc đã được sử dụng trong phim "Vết thương lòng" trước đó. Khi gọi điện sang cho nhạc sĩ này, ông ấy có thừa nhận chuyện dùng một giai điệu của phim "Vết thương lòng" cho một cảnh quay của "Vượt qua bến Thượng Hải". "Vết thương lòng" là một phim truyền hình khá nổi tiếng ở Trung Quốc và nhạc sĩ Đấu Đấu có giải thích rằng ông ta sử dụng lại một nét giai điệu vì thấy nó phù hợp với tâm trạng của nhân vật trong "Vượt qua bến Thượng Hải".
- Nhạc sĩ giải thích rõ điều này với ông ngay khi đang làm nhạc cho "Vượt qua bến Thượng Hải" hay gần đây mới lên tiếng khi bị phát hiện?
- Gần đây ông ấy mới nói với tôi khi bộ phim được nhập về Việt Nam. Nhạc sĩ nói sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm về việc này.
- Chúng tôi trả trọn gói cả thù lao cho nhạc sĩ và hệ thống âm thanh dolby với giá vài ngàn đô la. Riêng mức thù lao cho nhạc sĩ thì tôi không rõ vì việc này thông qua một công ty giải trí ở Bắc Kinh. Cũng khá tốn kém vì phải sáng tác giai điệu cho toàn bộ những cảnh quay được thực hiện tại Trung Quốc. Còn những cảnh thực hiện tại Việt Nam thì phần âm nhạc được giao cho anh Vũ Huy Hiếu. Như vậy là có tới hai nhạc sĩ làm nhạc cho "Vượt qua bến Thượng Hải".
- Chuyện một nhạc sĩ sử dụng lại nhạc của mình cho một bộ phim khác thì không thể kết luận là đạo nhạc nhưng khi người ta bỏ tiền ra thuê anh làm nhạc riêng cho phim của mình mà anh lại dùng nhạc của một bộ phim khác thì không ổn. Liệu hãng phim Hội Nhà văn và cá nhân đạo diễn có dự định kiện nhạc sĩ này không?
- Chúng tôi không có ý định kiện tụng gì hết vì bản thân nhạc sĩ đã thừa nhận rằng mình dùng lại một nét giai điệu của bộ phim kia vì thấy không có phần nhạc nào tốt hơn thế. Làm như vậy cũng là để tạo hiệu quả thêm cho phim của mình. Phía hãng phim Hội nhà văn thì cũng không có phản hồi nào về chuyện này cả vì thấy âm nhạc phù hợp với bộ phim là được.
- Vấn đề ở chỗ "Vượt qua bến Thượng Hải" là phim về một lãnh tụ, về Chủ tịch Hồ Chí Minh, được đầu tư rất lớn và cũng rất được kỳ vọng trong khi "Vết thương lòng" lại là phim truyền hình xoay quanh những xung đột của hai chị em gái. Khi một nhạc sĩ ẩu đến mức dùng nhạc lẫn lộn cho hai bộ phim khác hẳn nhau như vậy thì đoàn làm phim cũng phải lên tiếng để thể hiện thái độ của mình?
- Ông ấy có nói mình chỉ sử dụng một nét giai điệu chứ không dùng toàn bộ phần nhạc. Riêng về bộ phim này, trách nhiệm về phần âm nhạc có cả từ phía Việt Nam và Trung Quốc. Thù lao cũng được trả cho cả hai nhạc sĩ Đậu Đậu và Vũ Huy Hiếu.
- "Vượt qua bến Thượng Hải" không phải giống hoàn toàn về phần âm nhạc với bộ phim kia mà chỉ giống ở một nét giai điệu. Do vậy ngay bản thân ông giám đốc của Hãng phim Hội nhà văn cũng không phản đối mạnh mẽ việc này. Thêm nữa, "Vượt qua bến Thượng Hải" có tới hai nhạc sĩ, nhạc sĩ của mình không dùng nhạc của người ta và ngược lại người ta cũng không dùng toàn bộ phần nhạc của phim khác cho phim của mình. Do vậy chúng tôi can thiệp rất khó. Về mặt tình cảm có thể phản đối được nhưng về mặt lý thì lại không có đủ căn cứ. Tôi nghĩ, với phim nhựa hay phim truyền hình thì dùng âm nhạc phù hợp với tâm trạng của nhân vật là quan trọng nhất và toát lên được tư tưởng chủ đề của cảnh đó.
Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn, Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật Hội điện ảnh, phó trưởng ban giám khảo Phim truyện nhựa Giải Cánh diều 2011: Trách nhiệm thuộc về nhạc sĩ!
Người đạo diễn hoàn toàn có quyền dựa trên ý tưởng của bất kỳ ai để làm ra một bộ phim của riêng mình. Giao lộ định mệnh đã thiếu một câu một cách rất trung thực rằng: "Dựa trên ý tưởng của Shattered". Chỉ cần viết câu này thì nó sẽ là ứng viên sáng giá cho nhiều giải năm nay. Cá nhân tôi thấy đạo diễn của Giao lộ định mệnh là một người có tay nghề. Vấn đề của Giao lộ định mệnh là không rõ ràng mà lỗi này thuộc về biên kịch và nhà sản xuất. Do anh Vũ vừa là đạo diễn lại vừa là biên kịch nên anh ấy phải chịu trách nhiệm liên đới thôi.
Diễn viên Minh Hải (ngồi xe) vai Nguyễn Ái Quốc và Quốc Quân (anh Hộ, vệ sĩ) trong phim Vượt qua bến Thượng Hải - Ảnh: Hãng phim Hội Nhà văn cung cấp
Chọn thời điểm khắc họa nhân vật Nguyễn Ái Quốc (diễn viên Minh Hải) vào những năm 1933-1934, tức là sau khi người chiến sĩ cộng sản này vượt khỏi vòng vây của mật thám Pháp ở Hong Kong sau phiên tòa nổi tiếng, các nhà làm phim đã đưa Bác Hồ thời trẻ của chúng ta vào một cuộc phiêu lưu khác: từ Hong Kong đến Thượng Hải. Ðể tránh cái bẫy giăng sẵn của mật thám Pháp và Tưởng Giới Thạch, Nguyễn Ái Quốc tạm lánh vào tư dinh của một ông chủ người Hoa họ Long ở thành phố Hạ Môn.
Rồi chính khi mật thám săn lùng ráo riết nhất lại từ Hạ Môn về Thượng Hải để lãnh đạo phong trào đấu tranh cách mạng của người Việt ở Thượng Hải, gặp gỡ những bạn bè năm châu cùng chí hướng như bà Tống Khánh Linh, nhà văn Tào Ngu, nhà văn Paul Vaillant Couturier... Sau bến Thượng Hải là hải phận quốc tế, nơi con tàu sẽ đưa Nguyễn Ái Quốc đến với nước Nga Xô viết.
Các sự kiện lịch sử người xem đã biết, tiểu sử các nhân vật chính nổi tiếng đến mức ai cũng thuộc. Việc hư cấu những chi tiết trực tiếp liên quan đến các nhân vật lịch sử trong phim VN luôn luôn là vấn đề tế nhị và không mấy nhà sản xuất dám mạo hiểm. Vì thế kịch tính chỉ còn có thể nằm ở các nhân vật phụ và tuyến hành động phụ.
Sự xuất hiện của bác sĩ Phương Thảo (NSƯT Mỹ Duyên) và người anh trai thất lạc từ thuở nhỏ nay trở thành sát thủ Ngũ Lang (Lê Thái Hòa) chính là tuyến nhân vật nhằm tạo sự hấp dẫn cho phim, cũng là để cho nhân vật chính - chiến sĩ cách mạng Nguyễn Ái Quốc - có đất để thể hiện cái uy, cái dũng, khả năng cảm hóa (với sát thủ Ngũ Lang).
Dù các nhà làm phim có hơi quá tay khi dành cho tuyến nhân vật phụ khá nhiều thời lượng - mà một nửa trong số đó lại để hồi tưởng về thời thơ bé ở Hội An, một sự khiên cưỡng về tính địa phương thường thấy trong phim VN - thì cũng phải thừa nhận tuyến nhân vật này đã làm người xem thấy nhân vật chính "đời" hơn.
Vào vai Bác Hồ dù tuổi già hay thời trai trẻ luôn luôn là một thử thách với bất kỳ diễn viên nào. Với Nguyễn Ái Quốc ở Hong Kong, diễn viên Trần Lực từng được khen là diễn tốt nhưng cũng bị chê là quá kiểu cách so với Nguyễn Ái Quốc thời trẻ.
Với Minh Hải thì ngược lại, lần đầu tiên lên màn ảnh rộng, ngoại hình không giống lắm, cộng với vẻ khiêm tốn quá mức của anh chưa tạo được cho khán giả cảm giác mến phục tự nhiên với Nguyễn Ái Quốc - người mà chỉ với sự xuất hiện của mình, chưa cần nói nhiều, làm nhiều cũng đã có thể cảm hóa được những tay anh chị sừng sỏ giết người không gớm tay như Ngũ Lang và được bác sĩ Phương Thảo ca ngợi: "Mọi người dân An Nam đều yêu anh ấy".
Không phải là phim hợp tác mà là phim VN bỏ vốn: 70% Nhà nước, 30% xã hội hóa, đội ngũ đạo diễn, kỹ thuật, diễn viên Trung Quốc trong phim do phía VN thuê chứ không phải đối tác chỉ định như các phim trước.
Phim trường Hoành Ðiếm tất nhiên cũng phải thuê. Những yếu tố phải bỏ tiền ra thuê lần này có vẻ đáng đồng tiền bát gạo: bối cảnh rất đẹp, quay phối hợp và dựng phim chuyên nghiệp, diễn viên quần chúng cũng chuyên nghiệp, đạo cụ phục trang nếu không soi quá kỹ thì cũng thấy vừa mắt.
Nhưng tất cả những yếu tố đó, mới chỉ có thể cho ra mắt công chúng một bộ phim chỉn chu. Một bộ phim thật sự hay, theo đúng nghĩa có ngôn ngữ điện ảnh mới mẻ, có những sáng tạo đột phá và có sức lay động lòng người, về Bác Hồ, do đó vẫn còn phải chờ đợi.
2010 kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long, đồng thời cũng là năm có nhiều chuyển biến đối với phim cổ trang - lịch sử Việt Nam. Sau Tây Sơn Hào Kiệt, Long thành cầm giả ca và Khát vọng Thăng Long, Vượt qua bến Thượng Hải là bộ phim thứ tư của dòng phim này ra mắt khán giả trong năm qua. Được coi là phần tiếp của Nguyễn Ái Quốc ở Hong Kong từ năm 2003, Vượt qua bến Thượng Hải là bộ phim được Nhà nước đặt hàng với 70% kinh phí (11 tỷ đồng) do hai đạo diễn Triệu Tuấn (Việt Nam) và Phạm Đông Vũ (Trung Quốc) thực hiện cùng dàn diễn viên ở cả hai quốc gia.Lấy bối cảnh vào khoảng năm 1933, Vượt qua bến Thượng Hải xoay quanh cuộc hành trình đầy gian nan, thử thách của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Hong Kong tới Hạ Môn, Thượng Hải và tìm đường sang Liên Xô. Để tránh né sự truy lùng của mật thám Pháp và chính quyền Tưởng Giới Thạch, Nguyễn Ái Quốc và người cộng sự tên Hổ tạm lánh vào trong tư dinh của ông Long - một người Hoa giàu có ở thành phố Hạ Môn. Tại đây, Người nhận được sự chăm sóc và bảo vệ bí mật của nữ bác sĩ Phương Thảo, người gốc Hội An. Tuy nhiên, lúc này mật thám Pháp đã bí mật thuê sát thủ tên Ngũ Lang tìm cách ám sát Nguyễn Ái Quốc trước khi Người có cơ hội tới Liên Xô...
 |
| Ba diễn viên chính trong 'Vượt qua bến Thượng Hải'. |
Câu chuyện lịch sử về việc Nguyễn Ái Quốc ra đi tìm đường cứu nước và nhận được sự giúp đỡ của bà Tống Khánh Linh khi ở Trung Quốc đã được nhiều khán giả thuộc lòng. Tuy nhiên, để tăng sức hấp dẫn và lôi cuốn cho phim, các nhà biên kịch cũng như đạo diễn đã thêm vào nhiều tình tiết hư cấu và các tuyến truyện phụ. 11 đứa trẻ, con của các liệt sĩ An Nam, bị phe phái Tưởng Giới Thạch bắt giữ hay sát thủ Ngũ Lang - anh ruột của nữ bác sĩ Phương Thảo - đều là những nhân vật không có trong lịch sử và được thêm vào để lột tả tính cách của nhân vật Nguyễn Ái Quốc, tạo kịch tính cũng như cao trào cho bộ phim. Câu chuyện về tình anh em của Ngũ Lang và Phương Thảo là một trong những nhân tố gây xúc động trong Vượt qua bến Thượng Hải.
Phim được quay tại nhiều bối cảnh đẹp trải dài trên đất nước Việt Nam như Thanh Hóa, Hội An, Quảng Ninh và sang cả phim trường Hoành Điếm nổi tiếng ở Triết Giang (Trung Quốc). Tận dụng bối cảnh đa dạng, các nhà làm phim đem lại cho người xem những thước phim đẹp mắt. Chuyển động máy quay đi theo nhân vật tạo nên những góc nhìn độc đáo và lôi cuốn khán giả theo dõi những diễn biến tiếp theo xảy ra trên màn ảnh rộng. Màu sắc, ánh sáng đều được trau chuốt tỉ mỉ qua bàn tay của hai đạo diễn Triệu Tuấn và Phạm Đông Vũ.
Âm nhạc cũng là một trong những điểm nhấn tạo hiệu ứng cao về mặt xúc cảm cho người xem. Bên cạnh đó, Vượt qua bến Thượng Hải cũng có sự sáng tạo về thể loại. Không đơn thuần là một bộ phim lịch sử thường diễn giải và khô khan, phim còn được lồng các yếu tố hành động, trinh thám và tình cảm lãng mạn. Các cảnh quay hành động, đánh võ xây dựng khá tốt. Một số cảnh quyết định như khi mật thám Pháp giáp mặt với Nguyễn Ái Quốc hay khu phố An Nam nhốn nháo khi bị chính quyền Tưởng Giới Thạch tung quân truy bắt người lẩn trốn được dàn dựng phá công phu và sống động.
 |
| Một cảnh quay "quyết định" trong phim. |
Thể hiện vai Nguyễn Ái Quốc là diễn viên Minh Hải - một gương mặt hoàn toàn mới. Anh có lợi thế ở phần ngoại hình, phong thái khá giống Hồ Chủ Tịch. Tuy nhiên, diễn xuất của Minh Hải chưa thuyết phục được người xem và có phần nhạt nhòa. Những gì anh thể hiện trên màn ảnh rộng không tạo được cho người xem cảm xúc hay cái "hồn" của nhân vật. Về khả năng nhập vai so với những diễn viên từng thể hiện vai Nguyễn Ái Quốc trước đây như Trần Lực hay Tiến Hợi thì Minh Hải vẫn còn rất non nớt. Tuy nhiên, hai diễn viên nữ của phim là Mỹ Duyên và Chương Diễm Mẫn (người Trung Quốc) lại để lại khá nhiều ấn tượng.
Vai nữ bác sĩ Phương Thảo của NSƯT Mỹ Duyên tuy không đột phá về tính cách so với những vai diễn trước đây của cô, song diễn xuất chân thật, đầy sức sống thể hiện ở ánh mắt, trạng thái tâm lý thay đổi của nhân vật vẫn chinh phục được người xem. Mặc dù xuất hiện rất ít, nữ diễn viên Trung Quốc Chương Diễm Mẫn lại là người gây ấn tượng mạnh mẽ nhất trong Vượt qua bến Thượng Hải. Cô đã tái hiện thành công hình ảnh bà Tống Khánh Linh - một "quốc mẫu" tài sắc hơn người, có cùng chung chí hướng cách mạng với Nguyễn Ái Quốc.
 |
| NSƯT Mỹ Duyên vào vai nữ bác sĩ Phương Thảo, còn Minh Hải hóa thân thành Nguyễn Ái Quốc. |
Có nhiều sáng tạo về cách xây dựng song Vượt qua bến Thượng Hải vẫn còn rất nhiều hạn chế. Nhiều tuyến truyện, mỗi tuyến lại không được xây dựng rõ rệt nên bộ phim trở nên dàn trải, người xem băn khoăn không hiểu tuyến nào mới là tuyến chính. Cách lồng hồi tưởng xen kẽ với thực tại cũng được áp dụng quá nhiều trong phim, đôi khi tạo cảm giác hơi thừa. Những nhân vật phản diện rất dễ đoán và không tạo ra được cao trào cho phim. Chưa kể có quá nhiều tình tiết sơ sài, vô lý, không logic dẫn đến việc khán giả vẫn chưa "cảm" được cuộc hành trình gian lao, vất vả của Hồ chủ tịch vượt bến Thượng Hải đi sang Liên Xô.
Tuy nhiên, Vượt qua bến Thượng Hải vẫn là một bộ phim lịch sử đáng được trân trọng của điện ảnh Việt Nam trong những năm qua. Phim đã có nhiều sự sáng tạo về bối cảnh, góc quay cũng như thể loại và không còn đi vào lối mòn câu chuyện như những phim lịch sử trước đây.
